Co to jest PKB i ile wynosi dla Polski?

Tematy gospodarcze często opierają się w mediach na nośnych terminach, które co rusz powracają w różnych okolicznościach. Jednym z nich jest PKB, które przyszło się traktować za uniwersalną miarę kondycji gospodarczej danego państwa – choć sprawa nie jest taka prosta. Jak rozumieć pojęcie PKB, jakie jest jego znaczenie i dlaczego nie warto niekiedy go przeceniać?

Inflacja, podatki i PKB – to trzy dominujące w powszechnej świadomości tematy gospodarcze. Dzisiaj przyglądamy się trzeciemu z wymienionych zagadnień. Aby lepiej zrozumieć PKB, najpierw należy rozłożyć na czynniki pierwsze ten termin.

Czym jest PKB?

PKB, a dokładniej produkt krajowy brutto, to jeden z najczęściej przytaczanych w naukach ekonomicznych parametrów, który pozwala na obliczenie łącznej wartości dóbr i usług wytworzonych przez wszystkie podmioty gospodarcze na terenie danego państwa w określonej perspektywie czasowej.

Tłumacząc z enigmatycznego języka na ten bardziej przystępny i obrazowy, PKB służy określaniu wielkości gospodarki poprzez obliczenie wartości wszystkiego, co wytwarzają w danym kraju czy to lokalne, czy zagraniczne podmioty gospodarcze. Wyniki takiego badania najczęściej podaje się co roku.

PKB samo w sobie nie mówi jeszcze za wiele – najbardziej miarodajne jest korzystanie z tego parametru w perspektywie wieloletniej. W ten sposób porównując wielkość PKB w danym roku, można określić dynamikę wzrostu lub pogorszenia się kondycji gospodarki. Następnie, takie dane mogą nakierować na przyczyny wahań PKB. Jego wymiar w danym roku odzwierciedla faktyczną kondycję gospodarki oraz stopień zamożności społeczeństwa.

Jak oblicza się PKB?

Różne są metody na obliczanie PKB. W dzisiejszej ekonomii wyróżnić można aż trzy sposoby na uzyskanie pożądanej wartości, za jaką uznaje się PKB. Przyjrzyjmy się pokrótce każdej z nich.

  1. Metoda wydatkowa

PKB = konsumpcja + inwestycje + wydatki rządowe (bez transferów) + zmiana stanu zapasów.

W ten sposób przyjmuje się założenie, że PKB tworzą nabywcy wszystkich dóbr, jakie zostały wytworzone w danym kraju podczas ostatniego badanego roku.

2. Metoda produkcyjna

PKB = dochody z pracy + dochody z kapitału + dochody państwa + amortyzacja.

W tym przypadku stosuje się założenie, że PKB powinno być obliczane w bardziej zniuansowany i złożony sposób. Spośród podmiotów, które generują w danym roku dochód, pod uwagę bierze się tzw. właścicieli czynników produkcji, dzieląc ich na pracowników, pracodawców oraz państwo.

3. Metoda dochodowa

PKB = produkcja globalna kraju – zużycie pośrednie = suma wartości dodanej ze wszystkich gałęzi gospodarki w danym kraju.

Trzecia ze stosowanych metod na obliczenie Produktu Krajowego Brutto zwraca z kolei uwagę na zawiłości związane z produkcją dóbr. Zakłada ona, że sumując całkowitą wartość dóbr, należy od tego odjąć wartość dóbr i usług, które zostały zużyte do ich wytworzenia. To dlatego we wzorze pojawia się takie pojęcie jak „wartość dodana”.

Ile wynosi PKB Polski?

Polskie PKB od czasu upadku komunizmu rozpoczęło marsz w górę. Z poziomu 65,98 mld USD w 1990 roku, już 5 lat później PKB wzrosło do 142,3 mld USD, by na początku XXI wieku wyhamować i ponownie wystrzelić w górę po 2002 roku.

Skoki odtąd były ogromne. W 2004 roku polskie PKB było równe 255,1 mld USD, by już w 2008 roku wynieść rekordowe 533,6 mld USD, brzmiące niczym szklany sufit w stosunku do poziomu, z jakiego startowała polska gospodarka w roku 1990.

Później nadszedł światowy kryzys, przez który Polska przeszła relatywnie suchą stopą i już w 2011 roku odrobiła straty. W 2014 roku polskie PKB pobiło kolejny rekord – 542,5 mld USD. Na następny trzeba było czekać 4 lata – rekord wyniósł 587,4 mld USD.

Ostatnie dane pochodzą z roku 2020 – realny PKB Polski to aktualnie 594,2 mld USD.

Polska gospodarka urosła ponad 9-krotnie od 1990 roku. Spadek PKB był widoczny po światowym kryzysie w latach 2007-2009.

Polski PKB jest mierzony m.in. przez GUS (Główny Urząd Statystyczny). Jego wynik może różnić się od tych prezentowanych przez globalne instytucje (m.in. Międzynarodowy Fundusz Walutowy). Wszystko zależy od przyjętej metodologii.

PKB a PNB

Oprócz PKB istnieje jeszcze pojęcie PNB, czyli produkt narodowy brutto. Ten drugi wskaźnik uwzględnia wytworzony dochód przez wszystkich obywateli danego państwa, a zatem nie tylko w, ale i poza jego granicami. W ten sposób istotny wpływ na wysokość polskiego PNB mają imigranci zarobkowi w Europie Zachodniej, a także osoby zachowujące polskie obywatelstwo mieszkające na stałe np. w Wielkiej Brytanii lub Norwegii.

PKB per capita

Pochodną PKB jest wskaźnik PKB per capita, czyli dochód krajowy na głowę mieszkańca. Z wysokości PKB za dany rok podawanej w miliardach dolarów wylicza się uśrednioną wartość poprzez podzielenie jej przez liczbę mieszkańców danego kraju.

W ten sposób według danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego, PKB per capita Polski (czyli PKB na jednego mieszkańca) wyniosło w 2021 roku 16,74 tysięcy dolarów.

Wskaźnik PKB w krajach świata

Sprawdźmy teraz, jak wysokość polskiego PKB prezentuje się na tle innych krajów świata. Według obliczeń Banku Światowego nasza gospodarka zajmuje 22 miejsce na ponad 200 państw pod względem wysokości PKB (nominalny PKB).

Nazwa krajuWysokość PKB (w miliardach dolarów)
1. Stany Zjednoczone20937
2. Chiny14772
3. Japonia5064
4. Niemcy3806
5. Wielka Brytania2707
6. Indie 2662
7. Francja 2603
8. Włochy1886
9. Kanada1643
10. Korea Południowa1631
11. Rosja1483
22. Polska594
Źródło: en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_(nominal)

Dla porównania podajmy, że PKB Somalii w 2020 roku wyniosło niecałe 5 miliardów dolarów.

Co oznacza wzrost PKB?

Dane to jedno, teraz pora na ich odpowiednią interpretację. Jeżeli w perspektywie kilkuletniej zaobserwować można wzrost PKB, to oznacza to, że gospodarka danego państwa się rozwija.

Zwiększająca się ilość nabywanych dóbr w danym roku ma wpływ na większą liczbę miejsc pracy, stabilnie funkcjonujących podmiotów gospodarczych i większe dochody w społeczeństwie, i finalnie rosnący stopień ogólnej zamożności. Warto pamiętać, że to jednak spojrzenie dość ogólne, które nie bierze pod uwagę niuansów. A tych jest sporo, o czym w kolejnym akapicie.

PKB to nie wszystko – inne ważne wskaźniki

Samo PKB to zwykły wskaźnik, którego wysokość corocznie wyliczana jest dla każdej gospodarki świata jako element tzw. suchych danych. Budzi jednak ono sporo emocji oraz dyskusji. Skupiają się one głównie na tym, w jakim stopniu powinno się traktować PKB jako punkt odniesienia do dyskusji na temat nie tyle kondycji gospodarki, co faktycznego stanu zamożności społeczeństwa. Te kwestie często wcale się nie uzupełniają, a przeciwnie – bywa, że zachodzi w tym kontekście sporo rozbieżności.

PKB krytykowane jest za brak ujęcia w nim m.in. pracy wolontariackiej i szarej strefy, pomijanie kwestii kosztów związanych z np. dojazdami do pracy, a także nieuwzględnianie dwóch niezwykle ważnych aspektów – nierówności społecznych i kosztów środowiskowych.

Trudno nie przychylić się co najmniej do kilku z wymienionych wyżej kwestii. PKB należy traktować raczej jako jeden ze wskaźników pozwalających ocenić ogólną sytuację w gospodarce narodowej.

Nie powinno się przeceniać jego znaczenia jako absolutnego oraz jedynego sposobu na mierzenie sytuacji gospodarczej. Jeżeli chodzi o choćby sprawy społeczne, lepiej polegać na innych miarach.

Wskaźnik HDI

Human Development Index pozwala na pomiar faktycznego rozwoju społeczno-ekonomicznego w danym kraju. Poza PKB ten wskaźnik bierze pod uwagę także oczekiwaną długość życia i oczekiwaną liczbę lat edukacji. W ten sposób można mierzyć to, jak państwo radzi sobie nie tylko jako gospodarka, ale i twór stwarzający warunki do długiego życia jak najlepiej wyedukowanych jednostek.

Współczynnik Giniego

Ten parametr z kolei pozwala na ocenę ciemnej strony państw, które na papierze często szczycą się wzorowo rozwijającą się gospodarką, a występują w ich spore nierówności społeczne. Te trapią wiele relatywnie zamożnych i dobrze rokujących państw, gdzie jednak wzrost gospodarczy nie jest dystrybuowany równomiernie. Niekiedy z całkowitym pominięciem niektórych grup społecznych. Np. mieszkańców określonych regionów lub określone grupy o niskich dochodach. Współczynnik Giniego oblicza się, uwzględniając dochód na gospodarstwa domowe, wykazując zachodzące między nimi nierówności.

Komentarze (1)
Dodaj komentarz

Sortuj wg
  • K
    K
    Kris
    07.06.2022, 13:36

    Dzięki za wyjaśnienia .
    Wiedza jest potrzebna ,by nie powielać głupoty .

Podobne artykuły