Odszkodowanie – na czym polega i kiedy nam przysługuje?

Odszkodowanie

W poprzednim tekście pisaliśmy o zagadnieniach związanych z zadośćuczynieniami. Teraz przybliżymy temat odszkodowań. Wbrew pozorom, są to pojęcia całkowicie różne. Nie jest wykluczone jednak ich połączenie w szczególnych przypadkach. Jak w ogóle rozumieć termin odszkodowania?

Zadośćuczynienie i odszkodowanie to powszechne i dobrze rozpoznawalne sposoby na finansową rekompensatę poniesionych strat. Charakter i okoliczności ich wystąpienia mogą być całkowicie różne, podobnie jak miejsce i sprawca, który był odpowiedzialny za ich pojawienie się. Stwierdzenie przez nas samych, że zostaliśmy pokrzywdzeni i ponieśliśmy szkodę dowolnego charakteru, to nie wszystko. W sporej większości przypadków charakter i faktyczny rozmiar tych szkód ocenia sąd po uprzednim dochodzeniu i procesie, zarządzając przy okazji wyroku określoną kwotę zadośćuczynienia lub odszkodowania. Nie musimy jednak czekać na ocenę kompetentnych organów, czy nasz konkretny przypadek kwalifikuje się na zadośćuczynienie, czy jednak odszkodowanie. Różnica jest nieskomplikowana.

Odszkodowanie — na czym polega i kiedy nam ono przysługuje?

Odszkodowanie przysługuje danej osobie w momencie pojawienia się szkody majątkowej. Należy się nam w przypadku poszkodowania z tytułu szkody, jaką wyrządzono. Wyróżnia się kilka typów sprawców — osób, które szkody te wyrządziły, a także podmiotów, które, czy to z mocy prawa, czy też na podstawie stosownej umowy za tę osobę ponoszą odpowiedzialność. Sprawcą może być zdarzenie losowe lub umyślne działanie. Przykładowo, konsument zaciąga pożyczkę na raty, jednak z powodu nieuczciwej umowy zostaje obciążony większymi kosztami niż sprawdzał na kalkulatorze. Jeśli zdoła udowodnić winę firmie pożyczkowej, należy mu się odszkodowanie.

Odszkodowanie pełni kilka istotnych funkcji. Podobnie jak w przypadku zadośćuczynienia — najważniejsza to rekompensata uszczerbku. Wysokość odszkodowania zawsze musi być adekwatna do skali wyrządzonej szkody, a jej wysokość ustala oczywiście sąd. Świadczenie pieniężne musi także pokryć szkodę zaistniałą, a także wiążące się z nią utracone korzyści — przykładowo utrata klientów gabinetu kosmetycznego, który został zalany z piętra wyżej albo utracenie możliwości usługi drukowania z powodu uszkodzenia drukarki przez niefrasobliwego klienta. Rzecz jasna, aby dowieść, że zastałe okoliczności wynikły z podawanych przez nas powodów potrzebne jest udowodnienie tego. Często zatrudniany jest w tym przypadku niezależny rzeczoznawca, który ocenia skalę zniszczeń i ich wpływ na podawany przez nas zakres utraconych korzyści.

Typy odszkodowań

Wyróżnia się wiele sposobów na wypłatę i realizację obowiązku wypłacenia odszkodowania. Wszystko wiąże się z rodzajem szkody, jaka zaistniała i rodzaju ubezpieczenia, jakim była objęta. Zalicza się do nich m.in.:

  • Odszkodowanie z OC — pobierane z ubezpieczenia majątkowego, które polega na przejęciu przez ubezpieczyciela ekonomicznych skutków wyrządzonych szkód.
  • Odszkodowanie z autocasco – wypłata z tytułu ubezpieczenia samochodu od skutków uszkodzeń, zniszczeń bądź kradzieży ubezpieczonego pojazdu, jeśli było ono wcześniej wykupione.
  • Odszkodowanie z ubezpieczenia na życie – należne po śmierci ubezpieczonego i wypłacane jego rodzinie.
  • Odszkodowanie powypadkowe — wypłata z tytułu ubezpieczenia od wypadku w pracy, gospodarstwie domowym czy za granicą w dowolnych okolicznościach (jednak tylko, jeśli wcześniej wykupiliśmy odpowiednią polisę ubezpieczeniową).
  • Odszkodowanie od Skarbu Państwa –  uzyskujemy je, gdy drogą sądową wykażemy nieprawidłowości, zaniechania czy nadużycia w działaniach urzędników państwowych działających na szkodę danej jednostki, przedsiębiorstwa czy organizacji.
  • Odszkodowanie od firmy – przyznawane wskutek udowodnienia działania firmy na szkodę klienta. Na przykład stosowania nieuczciwych praktyk mających na celu doprowadzenie do korzyści firmy albo nieuczciwego regulaminu firmy udzielającej chwilówek przez Internet.

Jakie zasady muszą być spełnione, aby uzyskać odszkodowanie?

Aby uzyskać odszkodowanie, obowiązkowe jest spełnienie dwóch kategorii. Najpierw przesłanki:

  • bezprawność czynu – złamanie powszechnie obowiązującego prawa lub zasad współżycia społecznego, lub niewykonanie bądź nieprawidłowe wykonanie zobowiązania,
  • adekwatny związek przyczynowy – związek przyczynowo-skutkowy wyrażony w Art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego między danym zachowaniem a powstałą w związku z nim szkodą
  • wina – umyślna, jeśli sprawca jest świadomy szkodliwości skutków swojego działania bądź nieumyślna, gdy sprawca mimo swojej powinności nie przewidział możliwości wystąpienia negatywnych skutków lub też zakładał taką ewentualność, lecz domniemywał, że uda mu się ich uniknąć.

Występują także poniższe zasady:

  • zasada winy – opiera się na założeniu, że sprawca szkody powinien ponieść konsekwencje swojego działania lub zrekompensować wyrządzone krzywdy,
  • zasada ryzyka – bierze się tutaj pod uwagę rozwój techniki i przemysłu, gdy szkody powstają w sposób niezawiniony lub są trudne do udowodnienia. Ten, kto do swojej działalności wykorzystuje niebezpieczne urządzenia bądź podległe mu osoby, ponosi odpowiedzialność za ewentualne szkody powstałe, nawet gdy nie jest to jego wina. Zasada ta sięga aż do granic zdarzeń niezależnych od ludzi, czyli zdarzenia niemożliwego do przewidzenia i zapobieżenia mu,
  • zasada słuszności – stanowi uzupełnienie powyższych zasad i znajduje zastosowanie, gdy z jednej strony brak podstaw do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie, a z drugiej istnieją ważne motywy etyczne przemawiające za kompensacją szkody.

Zadośćuczynienie a odszkodowanie — różnica

Podsumowując — zadośćuczynienie odróżnia się od odszkodowania wystąpieniem szkody niemajątkowej, a odszkodowanie — majątkowej. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest zasądzenie wypłaty obu świadczeń, jeśli zastałe skutki danego zdarzenia, które powoduje szkodę, są rozbudowane. Przykładowo — na nasz samochód spada drzewo, w którym przebywamy czekając na przyjaciela zbierającego się do wyjścia. W wyniku nasz samochód jest całkowicie zniszczony, a my mamy złamaną rękę, przez co nie możemy wykonywać tymczasowo pracy. Za zniszczenie samochodu przysługuje nam, jeśli tak stwierdzi sąd, zatem odszkodowanie, a za skutki zdrowotne — zadośćuczynienie. Życie uczy, że każdy przypadek należy oczywiście indywidualnie, dlatego warto powyżej wspomniane ramy traktować jako teorię do ostrożnego definiowania praktyki.

Autor wpisu: Michał Frankowski

05.07.2018|Porady eksperckie|
Dodaj komentarz