Skarga pauliańska – co to jest? Kiedy i jak napisać?

Osoby, które popadły w spiralę zadłużenia bardzo często próbują ratować swój majątek ukrywając go przed egzekucją komorniczą. Przepisują nieruchomości, samochody czy inne cenne rzeczy na bliskich członków rodziny – nie zdając sobie sprawy z tego, że w takich przypadkach polskie prawo może zastosować skargę pauliańską. Co to jest, jakie są jej skutki i jakie warunki trzeba spełnić, by wierzyciel mógł ją wykorzystać?

Skarga pauliańska – skuteczny sposób na niewypłacalnych dłużników

Skarga pauliańska to jedno z kluczowych rozwiązań, które umożliwia wierzycielowi dochodzenie swoich roszczeń, gdy dłużnik próbuje skutecznie ukryć swój majątek przed zajęciem komorniczym. Dlatego jeśli zadłużony świadomie przekazał część swojego majątku osobie trzeciej (który faktycznie należał się wierzycielowi), to poszkodowany ma prawo zażądać zwrotu tego, co powinno być mu darowane! Dzieje się to właśnie poprzez skargę pauliańską.

W ten sposób przepisanie majątku, np. na bliską osobę z rodziny może zostać po prostu unieważnione. Tym bardziej, gdy wierzyciel udowodni płatnikowi, że działał z pełną świadomością pokrzywdzenia jego praw, a przejmujący wiedział o tym fakcie bądź przy zachowaniu odpowiedniej staranności, mógł się o tym dowiedzieć. Dokładnie zapisy o skardze pauliańskiej unormowane są w art. 527-534 Kodeksu cywilnego.

Kiedy wierzyciel może napisać skargę pauliańską?

Sam proces dochodzenia swoich należności przez kontrahentów reguluje podstawa prawna, art. 5271.

Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Z kolei, gdy dłużnik pozostawał niewypłacalny to wówczas stosuje się art. 5292:

Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.

Zaś samo przedawnienie skargi pauliańskiej determinuje art. 5343.

Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności.

Jakie przesłanki pozwalają na zastosowanie skargi pauliańskiej?

Na początku warto wspomnieć, że nie zawsze możliwe jest skorzystanie ze skargi pauliańskiej. By w ogóle móc ją zastosować konieczne jest spełnienie kilku podstawowych warunków i przesłanek. Mianowicie:

  • Dłużnik musiał dokonać pewnej czynności prawnej, np. sprzedać swoją nieruchomość,
  • Czynność prawna, jaką zastosował dłużnik przyczyniła się do pokrzywdzenia wierzyciela – a więc dłużnik stał się niewypłacalny bądź bardziej niewypłacalny niż miało to miejsce wcześniej!
  • Osoba trzecia, z którą dłużnik podpisał umowę uzyskała korzyść majątkową,
  • Zadłużony był w pełni świadomy każdego kroku. Wiedział również o tym, że takim postępowaniem działa na niekorzyść wierzyciela, któremu winny jest konkretną sumę pieniędzy,
  • Osoba trzecia także zdawała sobie sprawę z tego, że dłużnik działał z pełną wiedzą pokrzywdzenia wierzyciela. A jeśli nie, to przy odpowiedniej staranności mogła się o tym dowiedzieć.

Wszelkie powyższe zachowania muszą zostać spełnione, by móc złożyć skuteczną skargę! Jednak w wielu sytuacjach wierzyciel ma zadanie znacznie ułatwione. Tyczy się to zazwyczaj wszelkiej maści darowizn czy umów z członkami rodziny. Wtedy to skarga pauliańska jest jeszcze łatwiejsza do udowodnienia.

Ukrycie majątku a darowizna – prosty sposób na zaskarżenie!

Darowizna to najłatwiejsza czynność do zaskarżenia. Dlaczego? Bowiem osoba, która ją otrzymała w zwyczaju doskonale wie o problemach finansowych darczyńcy! Co więcej – skarga pauliańska odniesie swój skutek – nawet wtedy, gdy obdarowany faktycznie nie będzie świadomy długów, w jakie wplątała się druga osoba (art. 528 KC4).

Jeśli darowizna przyczyniła się do tego, że wierzyciel nie może otrzymać swoich pieniędzy – to jest jeszcze jedno wyjście. Nie trzeba udowadniać, że dłużnik dążył do pokrzywdzenia świadczeniodawcy przekazując darowiznę. Oto przykład:

Jan X był zadłużony. Dlatego przekazał swojemu synowi mieszkanie, w formie darowizny. Syn zaś nie wiedział o długach ojca, który ukrywał to skrzętnie w tajemnicy. Bank zaskarżył darowiznę i w sądzie złożył skargę pauliańską przeciwko synowi Jana X – czyli nowemu właścicielowi mieszkania.

W takiej sytuacji wystarczy, że instytucja bankowa udowodni, że:

  • Nie może odzyskać pieniędzy od Jana X, bo jest niewypłacalny,
  • Syn Jana X uzyskał korzyść majątkową – a więc mieszkanie

Tutaj wierzyciel nie musi przedstawiać dowodów, że dłużnik działał z celowym pokrzywdzeniem wierzyciela. Nie ma też dużego znaczenia to, czy syn płatnika wiedział o jego długach, czy też nie.

Skarga pauliańska a umowa sprzedaży

Skargę pauliańską można zaskarżyć nie tylko na podstawie darowizny – ale również z pomocą umowy sprzedaży. W tym przypadku jest to jednak nieco trudniejsze. Trudno jest bowiem podważyć umowę sprzedaży, która została zawarta przez zadłużonego z obcymi mu osobami. Jej prawdziwość łatwo zweryfikować, gdy została podpisana z bliskim członkiem rodziny.

Wówczas nie trzeba udowadniać, że taki nabywca zdawał sobie sprawę z powagi sytuacji. Wszelkie fakty na wybronienie swoich racji musi przedstawić sama osoba trzecia!

Jakie warunki i elementy trzeba spełnić w skardze pauliańskiej?

Kluczowym i jednocześnie niezbędnym elementem w prawidłowym sformułowaniu pozwu są:

  • Wymóg zawarcia żądania, uznania czynności dłużnika za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela. Ważne jest przy tym, by wskazać kim była osoba trzecia, na którą dłużnik przepisał majątek oraz w jaki sposób nastąpiło przekazanie,
  • Wraz ze skargą warto dostarczyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia, np. w formie zakazu zbycia rzeczy. W momencie, gdy dany przedmiot stanowią konkretne nieruchomości to należy złożyć wniosek do sądu wieczystoksięgowego o dokonanie odpowiedniego wpisu, o zakazie zbywania i obciążania konkretnej nieruchomości!
  • Gdy osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową zdążyła rozporządzić mieniem, np. sprzedać nieruchomość to powództwo można skierować bezpośrednio przeciwko osobie kupującej – ale pod warunkiem, że osoba czwarta nie wiedziała o wcześniejszych okolicznościach,
  • Dalszym krokiem w przypadku skargi pauliańskiej jest złożenie wniosku o stwierdzenie prawomocności oraz złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności,
  • Po uzyskaniu tytułu wykonawczego możliwe jest przeprowadzenie postępowania komorniczego!

Czytaj także: Kwota wolna od zajęcia komorniczego – ile może zabrać komornik?

Skarga pauliańska – jak się przed nią bronić?

Warto wiedzieć, że skarga pauliańska składana jest nie przeciwko samemu dłużnikowi, a nowemu właścicielowi! Co w sytuacji, gdy sąd przyzna rację wierzycielowi i uzna jego roszczenia? Z czym musi się liczyć nabywca?

  • Komornik sądowy ma prawo zająć lub zlicytować daną rzecz na poczet długów,
  • Nowy właściciel może wstrzymać licytację – pod warunkiem, że spłaci długi osoby, od której kupił przedmiot bądź wskaże majątek tej osoby, który komornik może zlicytować.

Jak skutecznie obronić się przed takimi sytuacjami? Najlepszym sposobem jest udowodnienie braku posiadania wystarczającej wiedzy, na temat kłopotów finansowych dłużnika. Ponadto, można próbować wykazać, że w świetle innych okoliczności, osoba zadłużona mogła być pewna, że uzyska dochody na spłatę długu – jednak w wyniku zdarzeń losowych nie udało jej się tego osiągnąć.

Gdzie złożyć skargę?

Skarga pauliańska jest rodzajem powództwa i aby mogła odnieść swój skutek musi zostać złożona w sądzie. Przed tym jednak:

  • Po pierwsze – należy sporządzić wezwanie do zapłaty długu – posiadanie takiego dowodu świadczy o tym, że dłużnik już wcześniej został powiadomiony o istniejącym zadłużeniu,
  • Drugiegdy wezwania nie przynoszą skutku, konieczne jest złożenie pozwu wobec osoby, która pozyskała majątek dłużnika,
  • Trzeciewyrok podlega egzekucji komorniczej,
  • Czwarteosoba trzecia może uniknąć zajęcia komorniczego pod warunkiem, że spłaci wierzyciela lub wskaże majątek dłużnika, w celu zaspokojenia roszczeń.

Przedawnienie, czyli pięć lat niepewności

Niepokój, czy dana umowa trafi pod osąd skargi pauliańskiej nie może trwać w nieskończoność. Według Kodeksu cywilnego – wierzyciel ma prawo wystąpić z roszczeniem w ciągu pięciu lat od chwili dokonania przez dłużnika przeniesienia majątku. Kiedy więc wierzyciel nie zdąży wystosować odpowiedniego pozwu w terminie – uprawnienie do złożenia skargi pauliańskiej wygasa. Sąd oddali taką skargę nawet wtedy, gdy dłużnik nie powoła się na upływ terminu. Czytaj także: Przedawnienie długu – czy można uniknąć spłaty licząc na przedawnienie się pożyczki?

1. https://www.arslege.pl/skarga-paulianska-actio-pauliana/k9/a5065/

2. https://www.arslege.pl/domniemanie-dzialan-dluznika-z-mozliwoscia-pokrzywdzenia-wierzycieli/k9/a5067/

3. https://www.arslege.pl/zawity-termin-zaskarzenia/k9/a5072/

4. https://www.arslege.pl/bezskutecznosc-czynnosci-dokonanej-nieodplatnie/k9/a5066/

Oceń ten wpis

Autor wpisu: Paulina Krupa

2019-08-01T11:13:57+02:0020.04.2019|Porady eksperckie|
Dodaj komentarz