Zadośćuczynienie – na czym polega i kiedy nam przysługuje?

Zadośćuczynienie i odszkodowanie

Zadośćuczynienie i odszkodowanie często są błędnie klasyfikowane jako synonimy lub wyrażenia pokrewne. Tymczasem ich znaczenie jest diametralnie inne, podobnie jak wymagania, zasady i okoliczności ich przyznawania. Sprawdźmy na czym te reguły polegają i jakiego rodzaju rekompensaty finansowej możemy się spodziewać w określonej sytuacji.

Zadośćuczynienie i odszkodowanie to powszechny i dobrze rozpoznawalny sposób na finansową rekompensatę strat, jakie ponosimy. Charakter i okoliczności ich wystąpienia mogą być całkowicie różne, podobnie jak miejsce i sprawca odpowiedzialny za ich pojawienie się. Stwierdzenie przez nas samych, że zostaliśmy pokrzywdzeni i ponieśliśmy dowolnego charakteru szkodę to nie wszystko. W sporej większości przypadków charakter i faktyczny rozmiar tych szkód ocenia sąd po uprzednim dochodzeniu i procesie, zarządzając przy okazji wyroku określoną kwotę zadośćuczynienia lub odszkodowania. Nie musimy jednak czekać na ocenę kompetentnych organów, czy nasz konkretny przypadek kwalifikuje się na zadośćuczynienie, czy jednak odszkodowanie. Różnica jest nieskomplikowana i warto ją poznać.

Zadośćuczynienie — na czym polega i kiedy nam przysługuje?

Zadośćuczynienie przysługuje nam we wszelkich sytuacjach, kiedy ponosimy szkodę niemajątkową. Czym się ona charakteryzuje? Na to pojęcie składają się wszelkie uszczerbki związane ze sferą psychiczną i fizyczną człowieka. Może ona być naruszona poprzez wydarzenia losowe (wypadek, katastrofa, nagła utrata bliskiego i wiążąca się z tym trauma, kataklizm), a także przypadki łamania prawa o różnych znamionach (gwałt, przemoc fizyczna lub psychiczna, zastraszanie, mobbing).

Sama instytucja zadośćuczynienia finansowego za doznaną krzywdę w szczególności wymaga szerszego opisu w kontekście wypadków i wiążących się z nimi uszczerbków na zdrowiu. Często bowiem zadośćuczynienie w tej materii jest częścią składową pełnego zwrotu kosztów będących następstwem uszkodzenia ciała lub naruszenia stanu zdrowia. Dolicza się do tego rentę wyrównawczą (uzupełniającą), rentę tymczasową na zwiększone potrzeby i koszty oraz wreszcie jednorazowe odszkodowanie. Dzięki temu powstałe koszty lub straty można pokryć z pieniędzy pozyskanych w ten sposób, zamiast szukać pożyczki na raty. Zadośćuczynienie może często łączyć się z odszkodowaniem — o tym jednak później.

Wypadki szczególnie tragiczne

W kwestii wypadków, w ramach których ludzie odnoszą poważny uszczerbek na zdrowiu — potencjalna kwota zadośćuczynienia i zwrotu kosztów jest tym większa, im większe pogorszenie zdrowia nastąpiło (z pojawieniem się niepełnosprawności włącznie). Wówczas możemy też liczyć na zwrot kosztów rehabilitacji, leczenia, opieki, adaptacji modyfikacji mieszkania oraz zakupu kul lub wózka.

Na chwile odchodząc od tematu, warto wspomnieć o dodatkowym świadczeniu. W okolicznościach wyjątkowo tragicznych i w wypadkach o poważnych konsekwencjach może być dodatkowo przyznane świadczenie z tytułu szkody osobowej. Przyznawane jest ono poszkodowanym w szczególnie tragicznych w skutkach wypadkach. Świadczenie ma zrekompensować uszczerbek nie tylko na zdrowiu, ale i na finansach. Należy je kwalifikować jako podstawową rekompensatę za powstałą szkodę nazywaną tutaj krzywdą tzn. szkodę osobową o charakterze niemajątkowym.

Zadośćuczynienie a ubezpieczenie

Nie sposób nie wspomnieć o kwestii zależności zadośćuczynienia od ubezpieczenia. Na etapie postępowania likwidacyjnego zakład, w którym jesteśmy ubezpieczeni, zadośćuczynienie może realizować bez drogi sądowej. Wystarczy tylko wyegzekwowanie zobowiązań ubezpieczyciela zawartych w umowie między nim a ubezpieczonym na podstawie tzw. odpowiedzialności gwarancyjnej.

Podstawowe cechy zadośćuczynienia

Warto pamiętać o podstawowych cechach, jakie charakteryzują zadośćuczynienie. Poznanie ich pozwoli nam lepiej zrozumieć ich istotę i uniknąć w przyszłości mylenia go z odszkodowaniem.

  • Jest to świadczenie jednorazowe, wypłacane według ustalonych reguł w określonym terminie. Podczas ustalania, konieczne jest uwzględnienie w jego wysokości wszystkich elementów krzywdy łącznie z tymi, które mogą objawić się w przyszłości. Wyjątkowo, jeżeli nie można ich było przewidzieć, otwarta pozostaje droga do odrębnego przyznania odpowiedniej sumy pieniężnej w razie ujawnienia się krzywdy.
  • Jest to zawsze świadczenie pieniężne, wypłacane obecnie najczęściej na konto poszkodowanego, rzadziej w gotówce
  • Założeniem zadośćuczynienia jest przede wszystkim złagodzenia cierpienia fizycznego i psychicznego u poszkodowanego. Świadczenie ma zrekompensować uszczerbki o charakterze niematerialnym powiązane z zaistniałą krzywdą, na które zaliczać może się wiele cech: kalectwo, oszpecenie, ograniczenie ruchowe, ograniczenie w pracy i czynnościach codziennych, leczenie, rehabilitacja, cierpienie w bólu, a także liczne zabiegi, operacje, poczucie beznadziei życiowej i wiele innych. Rozmiar cech u każdego ma wymiar indywidualny — w zależności od wieku, etapu kariery zawodowej bądź naukowej, a także stanu cywilnego i zainteresowań pozazawodowych skalę szkód można wycenić w inny sposób
  • Zadośćuczynienie jest z założenia świadczeniem osobistym, tzn. jest przeznaczone wyłącznie dla poszkodowanego, jeśli rzecz jasna nie poniósł on śmierci. W tym wypadku zadośćuczynienie może trafić do np. spadkobiercy albo małżonka
  • I ostatnia cecha — fakultatywność. Sąd orzekając konieczność wypłacenia poszkodowanemu zadośćuczynienia daje szerokie pole do manewru, a także ustalenia jego np. wysokości.

Zadośćuczynienie a odszkodowanie — różnica

Podsumowując — zadośćuczynienie odróżnia się od odszkodowania wystąpieniem szkody niemajątkowej, a odszkodowanie — majątkowej. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest zasądzenie wypłaty obu świadczeń, jeśli zastałe skutki danego zdarzenia, które powoduje szkodę, są rozbudowane. Przykładowo — na nasz samochód, w którym przebywamy czekając na przyjaciela zbierającego się do wyjścia spada drzewo. W wyniku nasz samochód jest całkowicie zniszczony, a my mamy złamaną rękę, przez co nie możemy wykonywać tymczasowo pracy. Za zniszczenie samochodu przysługuje nam, jeśli tak stwierdzi sąd, zatem odszkodowanie, a za skutki zdrowotne — zadośćuczynienie. Życie uczy, że każdy przypadek należy oczywiście indywidualnie, dlatego warto powyżej wspomniane ramy traktować jako teorię do ostrożnego definiowania praktyki.

Autor wpisu: Michał Frankowski

04.07.2018|Porady eksperckie|
Dodaj komentarz