Co do zaoferowania ma Santander Bank Polska S.A., czyli największy w Polsce bank z kapitałem prywatnym? Jakie są jego zalety oraz wady i czym wyróżnia się na tle konkurencji? Oto recenzja.

Logujesz się do bankowości i zamiast czerwonego Santandera widzisz logo Erste. Konto to samo, pieniądze te same, a jednak coś zgrzyta. To nie pomyłka ani phishing — Santander Bank Polska zmienił nazwę na Erste Bank Polska, trzeci co do wielkości bank w kraju przeszedł rebranding wiosną 2026 roku.
Pytań jest sporo. Czy to ten sam bank? Czy numer konta zostaje? Czy oferta się pogorszyła? Jako niezależna porównywarka sprawdzamy, co rebranding naprawdę oznacza dla Twojego portfela. W tej recenzji znajdziesz chronologię zmiany właściciela, praktyczną listę „co zostało, a co się zmieniło”, realne koszty produktów zestawione z konkurencją, syntezę opinii klientów oraz wady i ryzyka, o których bank w komunikatach milczy.
Najważniejsze informacje o Erste Bank Polska
- Erste Bank Polska to dawny Santander Bank Polska — ta sama spółka, ten sam numer KRS, te same umowy. Zmiana nazwy została wpisana do rejestru 24 kwietnia 2026 roku, więc nie musisz podpisywać żadnych aneksów.
- Numery kont, umowy i warunki produktów pozostają bez zmian — to wciąż ta sama instytucja. Rebranding zmienia szyld: logo, nazwę aplikacji i adres serwisu, a nie Twoje pieniądze.
- Właścicielem jest teraz austriacka Erste Group, jedna z największych grup bankowych w Europie Środkowej. Banco Santander zatrzymał pakiet mniejszościowy.
- Uwaga na pomyłkę: rebranding nie objął Santander Consumer Banku — to osobny podmiot, który dalej działa pod marką Santander.
- Zaletą jest stabilność dużego, uniwersalnego banku i konkurencyjny koszt kredytu gotówkowego; wadą — przeciętne oceny obsługi z czasów Santandera i przejściowy bałagan informacyjny po zmianie marki.
- Depozyty są objęte gwarancją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG) na zasadach identycznych jak w każdym banku krajowym.
- Skąd wziął się Erste Bank Polska i kto jest jego właścicielem?
- Co zmiana nazwy z Santander na Erste oznacza dla Ciebie?
- Jaką ofertę ma Erste Bank Polska?
- Ile kosztują produkty Erste na tle innych banków?
- Erste Bank Polska — opinie klientów i jakość obsługi
- Wady, ryzyka i bezpieczeństwo środków w Erste
- Erste vs mBank, ING i PKO BP — dla kogo jest ten bank?
- Najczęstsze pytania (FAQ)
Skąd wziął się Erste Bank Polska i kto jest jego właścicielem?
Erste Bank Polska to bezpośredni następca prawny banku, który przez dekady zmieniał szyldy, ale pozostawał tą samą instytucją. Korzenie sięgają 1988 roku, gdy z Narodowego Banku Polskiego wydzielono Bank Zachodni. Po fuzji powstał Bank Zachodni WBK, w 2018 roku przemianowany na Santander Bank Polska, a wiosną 2026 — na Erste Bank Polska.
Najnowsza zmiana nazwy ma konkretną podstawę. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy wpisał ją do Krajowego Rejestru Sądowego 24 kwietnia 2026 roku, na podstawie uchwały Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia z 22 stycznia 2026 roku. Następnego dnia bank wymienił logo, barwy i nazwę aplikacji, a adres serwisu zmienił z santander.pl na erste.pl. Przy okazji przeniesiono siedzibę — z alei Jana Pawła II 17 na plac Europejski 3A w Warszawie.
Erste Group — nowy właściciel banku
Za rebrandingiem stoi zmiana właściciela. W maju 2025 roku Banco Santander ogłosił sprzedaż pakietu akcji austriackiej Erste Group Bank AG — transakcję obejmującą 49% akcji banku oraz udziały w Santander TFI, wartą łącznie około 7 mld euro. Komisja Nadzoru Finansowego nie zgłosiła sprzeciwu wobec przejęcia na posiedzeniu 17 grudnia 2025 roku, uznając, że inwestor daje rękojmię stabilnego zarządzania. Transakcję domknięto 9 stycznia 2026 roku — wtedy Erste Group stała się głównym akcjonariuszem.
Banco Santander nie wyszedł z banku całkowicie. Hiszpańska grupa zatrzymała pakiet około 13%, prawdopodobnie po to, by Erste nie musiała ogłaszać wezwania na wszystkie pozostałe akcje. Mimo zmiany właściciela bank pozostaje trzecią co do wartości aktywów instytucją w Polsce i obsługuje ponad 6 mln klientów. Zarząd prowadzi prezes Michał Gajewski, kierujący bankiem od listopada 2016 roku — kierownictwo nie zmieniło się wraz z właścicielem, co daje ciągłość operacyjną.
Tu jedna pułapka nazewnicza, którą łatwo przeoczyć: rebranding objął Santander Bank Polska, ale nie Santander Consumer Bank. To osobny podmiot, który zachował markę Santander i nie należy do Erste — mimo myląco podobnej nazwy.
Oś czasu w skrócie:
- 1988 — z NBP wydzielono Bank Zachodni
- wrzesień 2018 — Bank Zachodni WBK staje się Santander Bank Polska
- maj 2025 — ogłoszenie sprzedaży pakietu Erste Group
- 17 grudnia 2025 — KNF nie zgłasza sprzeciwu wobec przejęcia
- 9 stycznia 2026 — Erste Group głównym akcjonariuszem (zamknięcie transakcji)
- 24 kwietnia 2026 — wpis do KRS zmieniający nazwę na Erste Bank Polska
- 25 kwietnia 2026 — nowe logo, identyfikacja wizualna i adres erste.pl
Co zmiana nazwy z Santander na Erste oznacza dla Ciebie?
Najkrócej: prawie nic z tego, co by wpłynęło na twój portfel. Rebranding to zmiana szyldu, a nie nowa umowa. Ten sam podmiot prawny prowadzi Twoje konto, więc numer rachunku, harmonogram kredytu i warunki lokaty zostają nietknięte. Nie musisz nic podpisywać ani aktualizować.
Najwięcej zamieszania wywołała warstwa cyfrowa. W weekend 24–26 kwietnia 2026 roku aplikacja mobilna zmieniła nazwę z Santander na Erste, a na ekranie telefonu pojawiło się nowe logo. Logujesz się tym samym loginem i hasłem — dane dostępowe nie uległy zmianie. Bank zapowiadał przerwy techniczne w tym oknie: część funkcji, jak BLIK czy przelewy, mogła być chwilowo niedostępna, choć płatności kartą i wypłaty z bankomatów działały bez większych zakłóceń.
Jedna rzecz wymaga uwagi na dłużej. Stary adres santander.pl przekierowuje już na erste.pl. Jeśli masz zapisaną zakładkę logowania albo filtry pocztowe ustawione na maile z domeny santander.pl, zaktualizuj je — to typowy moment, który wykorzystują oszuści podszywający się pod „nowy bank”.
| Co zostało bez zmian | Co się zmieniło |
|---|---|
| Numer konta (NRB / IBAN) | Nazwa banku: Santander → Erste |
| Kod SWIFT/BIC: WBKPPLPP | Logo i identyfikacja wizualna |
| Numery i PIN-y kart | Adres serwisu: santander.pl → erste.pl |
| Umowy, warunki produktów | Nazwa aplikacji: Santander mobile → Erste |
| Numer infolinii | Taryfa Opłat i Prowizji (obowiązuje od 25.04.2026) |
| Ten sam podmiot prawny (KRS) | Siedziba: al. Jana Pawła II 17 → pl. Europejski 3A |
Jaką ofertę ma Erste Bank Polska?
Oferta to klasyczny zestaw banku uniwersalnego — bez rewolucji po rebrandingu, bo produkty przeszły z Santandera jeden do jednego. Najważniejsze kategorie dla klienta indywidualnego:
- Kredyt gotówkowy online — dostępny do 250 000 zł, także w wersji konsolidacyjnej. Przy ofercie warto sprawdzić nasz ranking kredytów gotówkowych, żeby zestawić koszt z innymi bankami.
- Kredyt i pożyczka hipoteczna — pełna oferta mieszkaniowa; jej koszt analizujemy w porównaniu kredytów hipotecznych.
- Karty — debetowe i kredytowe, w tym World Mastercard. Jeśli wybierasz „kredytówkę”, pomocny będzie ranking kart kredytowych.
- Oszczędności — lokaty oraz konta oszczędnościowe, z oprocentowaniem promocyjnym sięgającym 4,50% w skali roku (szczegóły poniżej).
- Inwestycje w aplikacji — regularne inwestowanie w fundusze już od 10 zł, bezpośrednio z poziomu Erste.
Poza bankiem działa cała Grupa Erste Bank Polska: biuro maklerskie, towarzystwo funduszy inwestycyjnych, leasing i faktoring oraz ubezpieczenia. Dla większości klientów detalicznych to drugorzędne, ale pokazuje, że Erste przejął kompletny ekosystem finansowy, a nie samą bankowość detaliczną.
Wszystkie stawki i promocje traktuj jako stan na moment pisania — banki zmieniają cenniki kilka razy w roku, a aktualną Taryfę Opłat i Prowizji (obowiązującą od 25 kwietnia 2026 roku) znajdziesz na erste.pl.
Ile kosztują produkty Erste na tle innych banków?
Koszt kredytu gotówkowego w Erste mocno zależy od tego, czy jesteś nowym klientem. Bank nie pobiera prowizji za udzielenie ani za wcześniejszą spłatę, kwoty sięgają od 500 zł do 250 000 zł, a okres spłaty wynosi 3–120 miesięcy. Oprocentowanie rozpina się jednak szeroko — od 7,89% w promocji dla nowych klientów do 14,50% w ofercie standardowej.
| Wariant oferty | Maks. kwota | Oprocentowanie | RRSO |
|---|---|---|---|
| Promocyjny — nowi klienci | 30 000 zł | 7,89% | 8,18% |
| Nowi klienci | 50 000 zł | 8,99% | 9,36% |
| Oferta standardowa | 250 000 zł | 14,50% | 15,48% |
Tu kryje się haczyk, który łatwo przeoczyć: najniższe RRSO — od 8,18% — dotyczy wyłącznie nowych klientów i tylko do 30–50 tys. zł. Po wyższą kwotę, aż do 250 tys. zł, sięgasz już po ofertę standardową, w której RRSO 15,48% stawia Erste w górnej, a nie dolnej półce rynku.
Jak to wygląda u konkurencji? Zestawiliśmy aktualne przykłady reprezentatywne z ofert kilku dużych banków:
| Bank | RRSO w promocji dla nowych | Oferta standardowa |
|---|---|---|
| Erste | 8,18% (do 30 tys. zł) | RRSO 15,48% |
| Pekao | 8,27% | RRSO ok. 14,34% |
| Millennium | 11,16% (do 40 tys. zł) | oprocentowanie stałe |
| mBank | oprocent. nom. od 9,90% | oprocent. nom. 11,99% |
W promocji dla nowych klientów Erste (8,18%) i Pekao (8,27%) idą łeb w łeb i wyprzedzają Millennium. Obraz odwraca się jednak w ofercie standardowej: RRSO Erste (15,48%) wypada wyżej niż w Pekao (ok. 14,34%), a mBank kusi niższym oprocentowaniem zwykłego kredytu. Wniosek jest prosty — Erste opłaca się głównie nowym klientom łapiącym promocję, a przy standardowej ofercie jest co najwyżej przeciętny. Pełną analizę wariantów rozpisaliśmy w recenzji kredytu gotówkowego Erste. RRSO zależy od kwoty i okresu, a stawki się zmieniają — sprawdź aktualne wartości u źródła w dniu wnioskowania.
Po stronie oszczędności bank wprowadził Konto Pro Oszczędnościowe z oprocentowaniem do 4,50% dla środków do 100 000 zł (150 000 zł w wersji Platinum). Promocja działa bez warunków od 15 maja do końca sierpnia 2026 roku; po wakacjach maksymalna stawka wraca, ale dopiero po spełnieniu warunków aktywności — logowań, wpływów i inwestycji. To typowa konstrukcja „4,50% na start, potem zależy od Ciebie”, którą stosuje większość banków. Konta osobiste mieszczą się w rynkowym standardzie „0 zł przy aktywnym korzystaniu”.
Erste Bank Polska — opinie klientów i jakość obsługi
Tu zaczyna się mniej różowa część. Oceny Erste są w praktyce kontynuacją reputacji Santandera, bo systemy, infolinia i sieć oddziałów nie zmieniły się z dnia na dzień.
Na portalach z opiniami konsumenckimi obraz jest słaby. Marka Santander Bank Polska zbierała na Trustpilot średnio 1,6–1,7 na 5 w latach 2024–2025. Powracające zarzuty to blokowanie środków i transakcji, długie oczekiwanie na infolinii oraz awarie i wymuszone aktualizacje aplikacji. Trzeba to czytać z ostrożnością — takie portale przyciągają głównie niezadowolonych, a próbka kilkuset recenzji nie jest reprezentatywna dla banku z ponad 6 mln klientów. To sygnał kierunkowy o bolączkach, nie twarda ocena.
Ciekawy kontrast daje aplikacja. „Erste” (dawniej Santander mobile) ma w App Store średnią 4,7/5 z setek tysięcy ocen. Użytkownicy chwalą szeroką funkcjonalność — BLIK, przelewy natychmiastowe, kategorie wydatków — ale po dużych aktualizacjach część narzeka na przeładowany interfejs i zbyt wiele kroków przy prostych operacjach. Wniosek: bank ma technicznie sprawną aplikację, słabszym ogniwem bywa obsługa w sytuacjach spornych.
Jak skontaktować się z bankiem?
Numery i adresy nie zmieniły się po rebrandingu — działają te same kanały co w Santanderze:
- Infolinia: 801 123 801 (z telefonów stacjonarnych) lub +48 22 431 52 25 (z komórek i z zagranicy)
- E-mail: kontakt@erste.pl
- Czat i rozmowa wideo z doradcą — po zalogowaniu do bankowości internetowej lub aplikacji
- Siedziba: pl. Europejski 3A, 00-844 Warszawa
- Oddziały: jedna z większych sieci w kraju; mapę placówek, w tym dostosowanych do osób z niepełnosprawnościami (centrum „Obsługa bez barier”), znajdziesz na erste.pl
Bank sam ostrzega przed oszustami podszywającymi się pod doradców — jeśli ktoś dzwoni rzekomo z Erste i prosi o dane logowania lub kody autoryzacyjne, to próba wyłudzenia.
Wady, ryzyka i bezpieczeństwo środków w Erste
Uczciwa recenzja musi wskazać ryzyka, nie tylko zalety. Trzy zasługują na uwagę.
Kara za ochronę danych. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nałożył na Santander Bank Polska karę 545 748 zł za to, że bank nie powiadomił pracowników o naruszeniu ochrony ich danych — a wyciek obejmował dane wrażliwe, w tym numery PESEL i informacje z PUE ZUS. W praktyce oznacza to, że osoby dotknięte incydentem przez pewien czas nie wiedziały, że powinny chronić się przed wyłudzeniem. Bank przegrał spór w sądzie: 6 marca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jego skargę kasacyjną i podtrzymał karę (decyzja UODO o sygnaturze DKN.5131.33.2021, na podstawie art. 34 RODO). Sprawa dotyczy okresu sprzed rebrandingu, ale mówi coś o kulturze ochrony danych, którą Erste przejął razem z bankiem.
Przejściowy bałagan po zmianie marki. Wygaszanie santander.pl, podwójne nazewnictwo w komunikatach i okna serwisowe w weekend rebrandingu to grunt dla oszustów. Każdy mail czy SMS „potwierdź dane w nowym banku Erste” traktuj podejrzliwie.
Zależność od decyzji nowego właściciela. Erste Group dopiero integruje polski bank ze swoją strukturą. Strategia produktowa, cennik czy zakres oddziałów mogą się zmieniać — na razie to niewiadoma, nie zarzut.
Czy pieniądze w Erste są bezpieczne?
Tak, na takich samych zasadach jak w każdym banku krajowym. Depozyty obejmuje Bankowy Fundusz Gwarancyjny: środki do równowartości 100 000 euro są gwarantowane w całości, a w sytuacjach szczególnych (np. po sprzedaży mieszkania) ochrona czasowo rośnie do równowartości 200 000 euro. Podstawą jest ustawa o BFG z 2016 roku. Wejście do Erste Group — jednej z największych grup bankowych Europy Środkowej — raczej wzmacnia niż osłabia stabilność banku.
Erste vs mBank, ING i PKO BP — dla kogo jest ten bank?
Na tle konkurencji Erste to duży, uniwersalny bank środka stawki — bez wyróżnika „najtańszy” czy „najprostszy”, za to z pełną ofertą i europejskim właścicielem. Skala robi wrażenie, ale w wynikach za 2025 rok bank (jeszcze jako Santander) ustępuje liderowi: PKO BP zarobił 10,7 mld zł przy aktywach 583 mld zł, mBank 3,5 mld zł, a ING Bank Śląski 4,6 mld zł. Erste plasuje się w ścisłej czołówce, lecz nie na szczycie.
Komu Erste się opłaca:
- Szukasz jednego banku do wszystkiego — konto, kredyt, hipoteka, oszczędności i inwestycje w jednym miejscu.
- Bierzesz kredyt gotówkowy jako nowy klient — promocyjne RRSO jest jednym z niższych na rynku (ale oferta standardowa wypada już drogo).
- Cenisz rozbudowaną sieć oddziałów i wsparcie dużej grupy europejskiej.
Komu lepiej poszukać dalej:
- Zależy Ci na maksymalnie prostej aplikacji i agresywnych promocjach oszczędnościowych — mBank czy ING bywają tu wygodniejsze.
- Cenisz samodzielną obsługę i bezbłędną infolinię — opinie o obsłudze z czasów Santandera są przeciętne.
- Chcesz państwowego akcjonariatu jako gwarancji skali — wtedy bliżej Ci do PKO BP.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy muszę wymienić kartę płatniczą po rebrandingu?
Co się stało z moją aplikacją Santander mobile?
Czy stary adres santander.pl jeszcze działa?
Źródła:
- Bankowy Fundusz Gwarancyjny. „Wysokość gwarancji.” Dostęp 29 maja 2026. bfg.pl.
- Erste Bank Polska. „Santander Bank Polska zmienił nazwę na Erste Bank Polska.” Dostęp 29 maja 2026. erste.pl/przedtem-santander-bank-polska.
- Erste Bank Polska. „Taryfa Opłat i Prowizji.” Dostęp 29 maja 2026. erste.pl/przydatne-informacje/oplaty-i-prowizje.
- ING Bank Śląski. „Wyniki ING Banku Śląskiego za 2025 rok.” 2026. media.ing.pl.
- PAP MediaRoom. „Santander Bank Polska SA (28/2026) Zmiana firmy na Erste Bank Polska S.A.” 24 kwietnia 2026. pap-mediaroom.pl.
- PKO Bank Polski. „Najmocniejszy rok w historii PKO Banku Polskiego.” 2026. pkobp.pl.
- Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Sejm RP), Dz.U. 2016 poz. 996. eli.gov.pl.
- Urząd Ochrony Danych Osobowych. „NSA w pełni podtrzymał decyzję Prezesa UODO nakładającą karę na Santander Bank Polska S.A.” 2026. uodo.gov.pl/pl/138/4096.












Życzliwy
29.08.2022, 20:21
Ja nie wiem kto pisze te komentarze, ale każdy bank jest “najgorszy” i “NIE POLECAM” , te opinie to można o kant rozbić, bo tu jedni na drugich piszą :) Przykładowo, mam konto i w mBanku i w Santander i nie narzekam, a i na jeden i drugi bank są niepochlebne opinie, a przynajmniej w większości… ahhh i weź tu się coś dowidź o danym banku…
Rafał
09.08.2022, 09:53
Śmieszny bank , chciałem zbudować zdolność kredytowa za zakup krzeseł o wartości 1552zl na 10 rat , łącznie miesięczny dochód mam ponad 4 tys zł i dostałem odmowę. Dramat
zghlwigi
28.07.2022, 15:41
Odradzam korzystanie. Naciągają, oszukują i wprowadzają w błąd. Kiedy jeszcze byłem klientem banku, złożyłem reklamację na jedną z usług. Minęło ponad pół roku nadal nie dostałem odpowiedzi.
pi_ko
27.07.2022, 16:41
WBK to był bank. BZWBK przez jakiś czas również to był bank. Jak przeczytałem, że santander przejmuje BZWBK to pomyślałem, że nic dobrego z tego nie będzie. Dramat, tragedia. Uciekać.
BankowośćOnline
23.07.2022, 00:45
Nie polecam bankowości internetowej to w sumie główny zarzut. Kto z tych inteligentów wpadł na pomysł, aby w noce z piątku na sobotę robić przerwy techniczne ??
Bardzo przyjemna sytuacja. Dlatego niestety coraz bardziej odchodzę w stronę nowoczesnego bankingu jak np. Revolut.
wars
09.07.2022, 19:23
wyobraźcie sobie że jedziecie na wakacje
w zakładce ,,moje cele wakacje,, macie uciułane pieniądze
jedziecie 400km i macie zapłacić za pobyt i sielski wypoczynek
jakie jest wasze zaskoczenie że pieniądze są ale ich nie ma
centrum pomocy proponuje złożenie reklamacji oraz rozpatrzenie w ciągu 15 dni
i w taki sposób mamy zapewniony wypoczynek
nie polecam tego banku
Norbert
25.06.2022, 22:22
Nie korzystać z tego badziewia !
SMSkod idzie i przychodzi kiedy tylko chce, konsultanci to porażka i mają w nosie wszystko i wszystkich, zmieniam niedługo bank na jakikolwiek inny byle nie ta tragedia w postaci Santanderu
Kermit
21.06.2022, 09:53
Konsultanci wydzwaniaja i probuja wcisnac rozne oferty; ciagle, irytujace zmiany, ogromne straty w funduszach, unikajcie tego banku jak ognia!
Anita
19.06.2022, 06:07
Piszę tę wiadomość ku przestrodze. Od dwóch dni nie mam dostępu do swojej lokaty mobilnej, która się zakończyła. Nie ma na koncie osobistym ani odsetek , ani zwrotu lokaty. Kontakt z infolinia nie dał oczekiwanych rezultatów. Rzekomy błąd systemowy nie został naprawiony. Mój pech wiąże się pewnie z tym , że wygaśniecie lokaty przypadało na jeden z dni długiego czerwcowego weekendu. Bank przetrzymuje kasę klienta.
Klientka Santandera
25.05.2022, 21:55
Ten bank to jakiś koszmar!!! W dniu wczorajszym Santander zablokował mi dostęp do konta i moich kart bez podania przyczyny. Konsultantka na ich infolinii nie potrafiła powiedzieć dlaczego i jedyne co rzekomo mogła zrobić to jedynie złożenie reklamacji, gdzie czas oczekiwania to aż do 30 dni!! Dodam, że mam dziecko na utrzymaniu i rachunki, kredyty do opłacenia i w ten sposób sprawili, że nie mam aktualnie środków do życia, gdyż nie miałam wypłaconej żadnej gotówki. Kobieta ta powiedziała, że udanie się osobiste do oddziału nie rozwiąże sprawy i nic nie przyspieszy.
Dodam, że nie mam żadnych długów, zaległości więc egzekucje komornicze odpadają. Jaka może być inna przyczyna zablokowania dostępu do konta i co w takiej sytuacji mogę zrobić? Czy istnieje jakaś instytucja, do której mogę się zgłosić o pomoc? Będę wdzięczna za informacje.
Niezależnie od tego jak rozwiąże się ta sprawa, czuję że wkrótce skończy się moja przygoda z tak niekompetentnym bankiem. Miałam już konta w różnych bankach i zablokowane środki z powodu podejrzenia ataku hackerskiego, ale nigdy wcześniej w innych bankach nie zdarzyło mi się, aby nie chcieli mi podać przyczyny nałożenia blokady i nie było problemu z odblokowaniem karty czy konta…Toż to jakiś koszmar i totalne bezprawie, a bank ma uprawnienia wręcz jak instytucja państwowa decydując o czyichś pieniądzach, co jest totalną przesadą, gdyż mogą sobie niszczyć ludzi nawet bez podawania przyczyny …